Geen enkel dieet leidt na de triomf van de eerste weken tot een blijvend gewichtsverlies. Het idee dat iedereen naar willekeur kilo's kan kwijtraken mist elke wetenschappelijke grond. In plaats van dunner worden mensen door diëten vooral schuldbewuster en ontevredener. Steeds meer mensen zijn op dieet, en tegelijkertijd groeit het aantal mensen met overgewicht. Moeten we oorzaak en gevolg niet omdraaien en aannemen dat een hoop mensen aankomen van diëten?
Afslanken lijkt zo simpel. Eet minder dan je lichaam op een dag verbrandt en de weegschaal laat zien dat je gewicht afneemt. Kies een dieet zoals Weight Watchers, Montignac, Harvard, South Beach, GI, Oer of Ornisch. Hou je aan de voorschriften en je gewicht neemt af. Toch zijn de regels erg lastig in praktijk te brengen is. Iedereen kent de mensen die met een dieet kilo's zijn afgevallen en binnen enkele maanden weer zo rond zijn als een tonnetje. Blijkbaar is de simpele regel dat je minder moet eten dan je nodig hebt, te eenvoudig. Waarom is het zo moeilijk om gewicht te verliezen en wat is de goede manier je gewicht onder controle te houden?
Volume stimuleert het hongergevoel. Eet dus géén light producten. Dit is volume zonder voedingswaarde. Beperk het aantal maaltijden tot 3. Snoep niet tussendoor.
Voedsel is voor het grootste deel van de wereldbevolking schaars en duur. Alleen in de oogsttijd is het voedsel volop beschikbaar. Zoveel zelfs dat het de neus uitkomt. Ook in Nederland eten gezinnen aan het einde van de zomer weken achter elkaar gewassen die beslist van het veld moeten. Opslaan is vaak niet mogelijk, denk bijvoorbeeld aan sla. Opeten is dan de beste strategie. Het lichaam reageert op een groot voedsel aanbod door minder het hormoon leptine aan te maken. Hierdoor neemt het honger gevoel toe. Dat is verstandig als veel voedsel voor handen is. Om de winter door te komen, is het immers handig een extra vet laagje te hebben. Bovendien weet niemand wanneer de volgende hongersnood komt. Een heel seizoen is dan nauwelijks eten beschikbaar. Ondenkbaar is het Westen na 1960, maar nu nog voor 800 miljoen mensen meer regel dan uitzondering.
Minder volume tot je nemen is hiermee regel één bij het afslanken. Minder volume laat het lichaam meer leptine aanmaken, waardoor het hongergevoel afneemt. Het eten van light producten stimuleert juist het hongergevoel. Het laat het lichaam weten dat veel voedsel voorhanden is en dat de hersenen het seintje "ik heb trek" terug geven. Meer honger gevoel, is meer eetlust, is meer gewicht, is meer light producten, is meer etc. Stop dus meteen met het kopen van light producten.
Eiwit remt het hongergevoel.
Minder volume is slechts een deel van de oplossing. Het aanvullende geheim is eiwit. Eiwitrijk voedsel dempt ook het hongergevoel. Uit een lang lopend Deens onderzoek blijkt dat mensen geheel natuurlijk gewicht verliezen als ze eiwitrijk eten kopen. Rachel Batterham en haar collega's van de University Collega in London hebben in 2006 aangetoond dat het verband tussen het eten van eiwit en het verminderen van het gewicht ligt in een klein eiwit molecuul met de naam peptide YY. Peptide YY is een hormoon dat het hongergevoel regelt. Hoewel het via de darmen in de bloedbaan komt, werkt het hormoon in de boogvormige kern van de hypothalmus, het deel van de hersenen dat het hongergevoel bestuurt. Een maaltijd met veel eiwit, leidt tot een hoge concentratie aan peptide YY. Meer peptide YY leidt tot minder trek, daarmee tot minder voedelsinname en uiteindelijk tot minder gewicht.
Deze uitkomsten staan geheel haaks op het idee dat een hoog eiwit gebruik slecht is voor de nieren, het cholesterol gehalte verhoogt en dus beperkt moet worden.
Vet maakt tevreden, vrolijk en gelukkig.
Diverse onderzoeken suggereren een verband tussen vet voedsel (chips, hamburgers, gebraden kip) en de stemming, het gevoel van mensen. Een onderzoek over cholesterol verlagende diëten en medicijnen suggereert dat het aantal doden door hartaanvallen weliswaar daalt, maar dat het aantal doden door zelfmoorden, ongelukken en vechtpartijen stijgt. Postnatale depressies komen vaker voor bij vrouwen met een laag cholesterol niveau dan bij normale of hoge cholesterol niveaus. Apen op een hoog vetgehalte dieet om de invloed van hartziektes te onderzoeken, werden socialer en glimlachten vaker tegen elkaar.
Wanneer vet van de maag naar de twaalfvingerige darm wordt getransporteerd, produceert het lichaam het hormoon cholecystokinine (CCK), legt Misha Luyer uit. "Dat hormoon geeft aan het autonoom zenuwstelsel een signaal door. Dat signaal zegt: `ik ben verzadigd'. Het zorgt dus voor het voldane gevoel dat je na eten krijgt." Nu blijkt dat daardoor het zenuwstelsel op zijn beurt een signaal afgeeft, waardoor ontstekingen worden geremd.
De rol van vet is in een steeds positiever daglicht te staan. Uit een in juli 2005 afgesloten Malmö Studie onder vijftienduizend oudere inwoners van Malmö bleek dat de mensen die het meeste verzadigd vet aten, het minste risico op een hartinfarct hadden.
Vooral omega-3, meervoudig onverzadigde vetzuren, die voorkomen in onder andere makreel, zalm en levertraan (visolie) zijn goed voor het lichaam en de geest. Deze vetzuren verlichten depressies bij volwassenen en verminderen de irritaties. Bij dierproeven verhogen de omega-3 vetzuren de serotine niveaus in de hersenen. De stof serotine is betrokken bij verschillende stemmingsproblemen.
Omega-6, dat voorkomt in bijvoorbeeld mais, zonnebloem olie, olijven en andere plantaardige oliën, heeft dezelfde chemische eigenschappen als omega-3. Omega-6 (korte ketens) neemt in het lichaam de plaats in van omega-3 vetzuren (lange ketens) en zorgt voor meer depresies, lagere intelligentie en meer overgewicht. Eet daarom meer vis en koop minder producten met omega-6 vetzuren
Visolie is verder ook belangrijk om ontstekingen te remmen. Het menselijk lichaam zet de ingrediënt DHA in visolie om in de chemische stof Resolvin D2. Resolvin D2 remt ontstekingen zonder het immuun systeem te onderdrukken.
Variatie geeft het lichaam alle stoffen.
Het lichaam heeft allerlei voedingstoffen nodig. Zonder vele kleine beetjes mineralen wordt een mens ziek en gaat een mens asociaal gedrag vertonen. Vitamines en mineralen zijn essentieel om het lichaam gezond te houden. Door steeds andere producten te eten, krijgt het lichaam voldoende elementen binnen. Gevarieerd eten is ook nog eens lekkerder wat bijdraagt aan het geluksgevoel.
Beweging is vereist om het lichaam goed te laten werken, maar doe het niet extreem.
Het lichaam is gemaakt een klein beetje te bewegen. Wandelen is vrijwel net zo goed als hardlopen en verbruik nauwelijks minder calorieën. Door de spieren en bloedvaten in conditie te houden, zorgen we voor een goede houding en daarmee voor een goede doorstroming van de bloedcellen die de voedingstoffen tot in de verste plekjes van ons lichaam brengen.
We zijn niet gemaakt om elke dag een marathon te lopen. Extreme beweging leidt al gauw tot overbelasting en tot een korter leven.
De simpele regel dat je gewicht verliest als je minder eet dan het lichaam nodig heeft, blijft recht over eind staan. Een eenvoudige rekensom met meer en minder calorieën leidt echter tot ongewenste resultaten. Het lichaam reageert vaak omgekeerd op veranderingen.
De echte sleutel tot gewichtsverlies is het verstandig gebruik van de basisreacties die ons lichaam wèl kent:
Een goed voedingsadvies is een afgeleide van deze basisreacties:
Zie ook:
Bron: Arjen Meijer copyright Alforto 2004-2007, BBC: The Atkins Diet, 12 augustus 2004., Cell Metabolism, Vol 4, 223-233, September 2006; Atkins-dieet werkt?, Hans van Maanen De Volkskrant 24 maart 2007; Nature: Resolvin D2 is a potent regulator of leukocytes and controls microbial sepsis; Food, glorious food, The Economist 31 oktober 2009; Fish and no chips, The Economist 29 mei 2010.
Eerste versie 1 september 2004, datum laatste inhoudelijke wijziging 2 juni 2010